VASA STAJIĆ
January 22, 2017
ZK Mokrin (14 articles)
0 comments
Share

VASA STAJIĆ

(Mokrin, 10.02.1878 — Novi Sad, 10.02.1947)

Vasa Stajić je rođen 10. februara 1878. u skromnoj seljačkoj porodici u Mokrinu u Banatu. Gimnaziju je pohađao u Kikindi, Sremskim Karlovcima i Senju (Dalmacija). Zbog propagiranja socijalističkih ideja bio je izbačen iz karlovačke gimnazije. Studirao je prava i filozofiju u Budimpešti, Parizu i Lajpcigu. Zakleo se sam sebi na studijama da će se žrtvovati za narod. Diplomirao je u Budimpešti 1902. godine i započeo rad kao učitelj u banatskim selima i kao profesor gimnazije u Pakracu (Slavonija) iz koje je izbačen zbog antiklerikalizma. Posle toga odlazi za profesora srpske gimnazije u Novopazarski sanđžak (tadašnja Turska), ali i tu gubi posao i od 1906. radi kao profesor Učiteljske škole u Somboru. U to vreme mađari sprovode mađarizaciju srba, čiji nacionalni polet je posle Miletića zapao u krizu. Vasa Stajić tu nalazi polje svog delovanja i postaje poverenik srpske Narodne omladine za Vojvodinu i u većini vojvođanskih škola organizuje srpsku omladinu na stvaranje kulturnih društava i opšti kulturni razvoj. Godine 1912. organizovao je u Novom Sadu skup svih Srba maturanata u Vojvodini, povezuje se sa organizacijom “Narodna odbrana” u Beogradu sa programom ujedinjenja svih Srba, vodi omladinu na ekskurziju u Srbiju, pokreće list “Novi Srbin”… Kada je u Somboru izgubio službu prelazi u Pančevo i posvećuje se propagandnom radu. Drži predavanja po Vojvodini, ali i ostalim prostorima tadašnjeg Habzburške monarhije (Splitu, Sarajevu), propagirajući jugoslovenstvo i ujedinjenje svih Srba. Među narodom je bio svuda rado priman, jer je bio obrazovan i kulturan. Godine 1914. bio je uhapšen i osuđen na 10 godina robije, jer je predvodio srpske đake iz Ugarske da demonstriraju na Kosovu protiv Austro-Ugarske ispred njenog konzulata. Na suđenju je svu krivicu prihvatio na sebe i ostali učesnici su bili oslobođeni. Iz zatvora je izašao 1918. i oboleo je od tuberkuloze. Zalagao se da se Vojvodina priključi direktno Vojvodini, a ne Srbiji, kao Jaša Tomić. Nije bio za monarhiju nego republiku i protivio se centralizmu, kao i šovinizmu u Vojvodini. Smatrao je da Bečki ili Peštanski centralizam ne treba zameniti Beogradskim, a da sve narode u Vojvodini treba ravnopravno, pre svega kulturno, razvijati i boriti se protiv međunacionalne netrpeljivosti. Zvali su ga i “Srpski Sokrat”. Kada je 28 delegata Narodnog veća iz Zagreba došlo u Beograd, krajem 1918. da stvaraju Jugoslaviju, jedini koga Regent Aleksandar nije hteo od njih da primi bio je Vasa Stajić.

Zalagao se za socijalističke ideje i predvodio je Reformistički srpski nacionalni pokret mlade vojvođanske inteligencije. Godine 1922. pokrenuo je list “Nova Vojvodina”, a uređivao je i list “Prosveta”. Zbog svojih socijalističkih ideja bio je proganjan i često osuđivan. Biran je za sekretara Matice srpske, a i urednika “Letopisa”. Napisao je preko 20 knjiga, od kojih su najpoznatije “Novosadske biografije”, u šest tomova i “Velikokikindski distrikt”. Napisao je i preko 100 naučno-stručnih rasprava. 1944. pozvan je od strane svojih učenika na slobodnu teritoriju, te prelazi u Srem i priključuje se NOBu. Posle drugog svetskog rata izabran je za doživotnog predsednika Matice Srpske.

Vasa Stajić ima velikih zasluga u pokretu planinarstva i izletništva u Vojvodini. Godine 1923. učestvuje u organizovanju Novosadske podružnice Srpskog planinarskog društva, koja 1924. postaje Planinarsko društvo Fruška gora. Vasa Stajić je umro u Novom Sadu, na svoj 69. rođendan, 10 februara 1947. Godine. Osnovne škole u njegovom rodnom mestu Mokrinu, kao i u Novom Sadu nose njegovo ime.

ZK Mokrin

ZK Mokrin

Comments

No Comments Yet! You can be first to comment this post!

Write comment

Your data will be safe! Your e-mail address will not be published. Also other data will not be shared with third person. Required fields marked as *